Słownik katolicki

Kanonizacja, doktor Kościoła, relikwie, nowenna, nieszpory czy monstrancja: 182 słów wiary katolickiej wyjaśnionych w prosty sposób, ze świętymi, modlitwami i miejscami, które je ilustrują.

Wielka iluminowana księga otwarta na pulpicie w bibliotece klasztornej, z gęsim piórem i kałamarzem

Według tematu

Świętość i kult świętych

Modlitwa i nabożeństwa

Sakramenty

Liturgia i kalendarz

Kościół i posługi

Życie zakonne

Wiara i doktryna

Miejsca i przedmioty

Od A do Z

ABCDEFGHIJKLMNOPRSTUWZ

A

Adoracja Najświętszego Sakramentu
Adoracja Najświętszego Sakramentu to czas cichej modlitwy przed Chrystusem obecnym w konsekrowanej Hostii, wystawionej na ołtarzu w monstrancji lub przechowywanej w tabernakulum.
Akt strzelisty
Akt strzelisty to bardzo krótka modlitwa, często jedno zdanie, skierowana do Boga, Maryi lub świętego w ciągu dnia, jak strzała wypuszczona ku niebu.
Akty wiary, nadziei i miłości
Akty wiary, nadziei i miłości to trzy krótkie tradycyjne modlitwy, którymi mówimy Bogu, że w Niego wierzymy, Jemu ufamy i Go kochamy.
Anioł
Anioł to stworzenie czysto duchowe, bez ciała, stworzone przez Boga i obdarzone rozumem i wolą.
Anioł Stróż
Anioł Stróż to anioł, którego Bóg daje każdemu człowiekowi, by go chronił, oświecał i prowadził ku dobru przez całe życie.
Apostoł
Apostoł, od greckiego apostolos, "wysłannik", to jeden z dwunastu uczniów wybranych przez Jezusa, by z Nim przebywali i głosili światu Ewangelię.
Archanioł
Archanioł to anioł, któremu powierzono najważniejsze misje wobec ludzi.
Atrybuty świętych
Atrybuty świętych to przedmioty, zwierzęta lub znaki, po których można rozpoznać świętego w dziele sztuki: klucze świętego Piotra, wieża świętej Barbary czy pies świętego Rocha.
Aureola
Aureola to złoty krąg lub światło otaczające głowę świętych w sztuce chrześcijańskiej, znak ich świętości i chwały Bożej, która w nich jaśnieje.
Łaska
Łaska to darmowy dar, który Bóg daje człowiekowi, by mógł odpowiedzieć na Jego wezwanie i uczestniczyć w Jego Boskim życiu.

B

Bazylika
Bazylika to kościół, któremu papież nadał ten tytuł honorowy ze względu na jego znaczenie duchowe, historyczne lub artystyczne.
Beatyfikacja
Beatyfikacja to uznanie przez Kościół, że zmarła osoba praktykowała cnoty chrześcijańskie w stopniu heroicznym albo zginęła jako męczennik, i może być czczona z tytułem "błogosławiony".
Benedyktyni
Benedyktyni to mnisi i mniszki żyjący według Reguły świętego Benedykta z Nursji, napisanej w VI wieku.
Biblia
Biblia to zbiór ksiąg świętych, które chrześcijanie uznają za Słowo Boże, spisanych przez ludzkich autorów pod natchnieniem Ducha Świętego.
Bierzmowanie
Bierzmowanie to sakrament, który dopełnia łaskę chrztu szczególnym darem Ducha Świętego, podobnym do tego, który apostołowie otrzymali w dniu Pięćdziesiątnicy.
Biskup
Biskup to następca apostołów, który otrzymał pełnię sakramentu święceń.
Błogosławieństwa
Błogosławieństwa to osiem słów, którymi Jezus rozpoczyna Kazanie na Górze w Ewangelii według świętego Mateusza, nazywając "błogosławionymi" ubogich w duchu, cichych, miłosiernych,…
Błogosławieństwo
Błogosławieństwo to modlitwa, w której wychwalamy Boga, albo w której prosimy Boga, by wylał swoją łaskę na osobę, miejsce lub przedmiot.
Błogosławiony
Błogosławiony to tytuł nadawany zmarłej osobie, o której Kościół ogłosił przez beatyfikację, że jest w niebie.

C

Cały różaniec
Cały różaniec to modlitwa maryjna złożona z dwudziestu dziesiątek Zdrowaś Maryjo, podzielonych na cztery części tajemnic obejmujących całe życie Chrystusa.
Chrzest
Chrzest to pierwszy z siedmiu sakramentów: przez wodę i wezwanie Trójcy Świętej gładzi grzech pierworodny, czyni człowieka dzieckiem Bożym i włącza go do Kościoła.
Ciało nienaruszone
Ciało nienaruszone to ciało świętego odnalezione w stanie całkowitym lub prawie całkowitym długo po śmierci, bez zwykłego rozkładu i bez balsamowania.
Cnoty kardynalne
Cnoty kardynalne to roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie.
Cnoty teologalne
Cnoty teologalne, zwane też boskimi, to wiara, nadzieja i miłość.
Cud
Cud to nadzwyczajne wydarzenie, dostrzegalne zmysłami, którego prawa natury nie potrafią wyjaśnić i w którym Kościół rozpoznaje znak działania Boga.
Cudotwórca
Cudotwórca, czyli taumaturg, to święty, który za życia lub po śmierci, za swoim wstawiennictwem, dokonał wielu cudów.
Cudowny Medalik
Cudowny Medalik to medalik Maryi, którego wzór został pokazany w 1830 roku świętej Katarzynie Labouré przy rue du Bac w Paryżu.
Cystersi
Cystersi to mnisi i mniszki żyjący według Reguły świętego Benedykta w duchu opactwa Cîteaux, założonego w 1098 roku w Burgundii, by powrócić do życia prostszego i surowszego.
Czcigodny Sługa Boży
Czcigodny Sługa Boży to tytuł, który papież nadaje Słudze Bożemu, gdy Kościół uznaje, że praktykował on cnoty chrześcijańskie w stopniu heroicznym.
Czyściec
Czyściec to stan oczyszczenia, przez który przechodzą po śmierci ci, którzy umierają w przyjaźni z Bogiem, ale nie są jeszcze całkowicie oczyszczeni.

D

Diakon
Diakon to mężczyzna, który przyjął pierwszy stopień sakramentu święceń dla służby Kościołowi.
Diecezja
Diecezja to część ludu Bożego powierzona biskupowi, najczęściej na określonym terytorium.
Dogmat
Dogmat to prawda objawiona przez Boga, którą Kościół uroczyście podaje katolikom do ostatecznego wierzenia.
Doktor Kościoła
Doktor Kościoła to tytuł, który papież nadaje nielicznym świętym, których nauczanie w szczególny sposób oświeciło wiarę całego Kościoła.
Dominikanie
Dominikanie to zakonnicy Zakonu Kaznodziejskiego (OP), założonego przez świętego Dominika i zatwierdzonego przez papieża w 1216 roku.
Droga krzyżowa
Droga krzyżowa to modlitwa, która w czternastu etapach zwanych stacjami towarzyszy Jezusowi od skazania na śmierć aż do złożenia w grobie.
Duch Święty
Duch Święty to trzecia Osoba Trójcy Świętej, prawdziwy Bóg wraz z Ojcem i Synem.
Dusza
Dusza to duchowa zasada człowieka, to, co daje mu życie i czyni go osobą zdolną myśleć, kochać i poznawać Boga.
Dzień Zaduszny
Dzień Zaduszny, czyli Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych, zwane w Polsce Zaduszkami, obchodzi się 2 listopada, nazajutrz po uroczystości Wszystkich Świętych.
Dziesięć przykazań
Dziesięć przykazań, czyli Dekalog, to dziesięć słów, które Bóg dał Mojżeszowi na górze Synaj, wyryte na dwóch kamiennych tablicach.

E

Egzorcyzm
Egzorcyzm to modlitwa, w której Kościół publicznie i z autorytetem prosi w imię Jezusa Chrystusa, by osoba lub rzecz była chroniona przed wpływem diabła i wyjęta spod jego władzy.
Encyklika
Encyklika to uroczysty list papieża skierowany do biskupów i wiernych, a często do wszystkich ludzi dobrej woli, nauczający w sprawie wiary, moralności lub życia społecznego.
Eucharystia
Eucharystia to sakrament Ciała i Krwi Chrystusa, obecnego pod postaciami chleba i wina konsekrowanych podczas Mszy Świętej.
Ewangelia
Ewangelia, z greckiego euangelion, „dobra nowina”, to orędzie o zbawieniu przyniesionym przez Jezusa Chrystusa.
Ewangelista
Ewangelista to autor jednej z czterech Ewangelii: święty Mateusz, święty Marek, święty Łukasz i święty Jan.

F

Franciszkanie
Franciszkanie to zakonnicy zakonu założonego przez świętego Franciszka z Asyżu na początku XIII wieku, zwani braćmi mniejszymi.

G

Grzech
Grzech to wina popełniona dobrowolnie przeciw Bogu, bliźnim lub sobie samemu, myślą, mową, uczynkiem lub zaniedbaniem.
Grzech pierworodny
Grzech pierworodny to wina pierwszych rodziców, Adama i Ewy, którzy okazali nieposłuszeństwo Bogu, oraz stan zranienia, który każdy człowiek otrzymuje przy narodzinach.

H

Hagiografia
Hagiografia to pisanie żywotów świętych, a w szerszym sensie całość tych opowieści.
Herezja
Herezja to uporczywe zaprzeczanie przez ochrzczonego prawdzie wiary, którą Kościół naucza jako objawioną przez Boga, albo uporczywe powątpiewanie o niej.
Heroiczność cnót
Heroiczność cnót oznacza praktykowanie cnót chrześcijańskich w stopniu wyjątkowym, stale i z radością, także w doświadczeniach.
Homilia
Homilia to komentarz do czytań biblijnych wygłaszany przez kapłana lub diakona podczas Mszy świętej, po Ewangelii.

I

Ikona
Ikona to święty obraz malowany na drewnie według ścisłych reguł, przedstawiający Chrystusa, Maryję, aniołów lub świętych.

J

Jezuici
Jezuici to członkowie Towarzystwa Jezusowego (SJ), zakonu kapłanów i braci założonego przez świętego Ignacego Loyolę i zatwierdzonego przez papieża Pawła III w 1540 roku.

K

Kadzidło
Kadzidło to aromatyczna żywica, która spalana na rozżarzonych węglach wydziela wonny dym.
Kalendarz rzymski
Kalendarz rzymski to oficjalny kalendarz liturgiczny Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego: na każdy dzień roku określa okres liturgiczny oraz obchodzonych świętych lub tajemnice…
Kalwaria
Kalwaria to monumentalny krzyż lub zespół kaplic pod gołym niebem, często z rzeźbionymi postaciami, przedstawiający Mękę Chrystusa.
Kanonik
Kanonik to kapłan należący do kapituły przy katedrze lub kolegiacie, odpowiedzialny za uroczyste sprawowanie w niej liturgii.
Kanonizacja
Kanonizacja to uroczysty akt, przez który papież ogłasza, że zmarła osoba jest w niebie i może być czczona jako święta w całym Kościele.
Kaplica
Kaplica to małe miejsce kultu, wolnostojące albo znajdujące się wewnątrz kościoła, klasztoru, szpitala lub szkoły.
Kapłan
Kapłan, czyli prezbiter, to ochrzczony mężczyzna, który przyjął sakrament święceń, by służyć ludowi Bożemu.
Kapłaństwo
Kapłaństwo to misja składania Bogu ofiary i uświęcania Jego ludu.
Kardynał
Kardynał to duchowny, najczęściej biskup, wybrany przez papieża, by mu doradzać i pomagać w rządzeniu Kościołem powszechnym.
Karmel
Karmel to zakon karmelitów i karmelitanek, rodzina zakonna zrodzona w XIII wieku na górze Karmel w Ziemi Świętej i oddana modlitwie pod opieką Najświętszej Maryi Panny.
Katechizm
Katechizm to nauczanie wiary chrześcijańskiej, przekazywane w uporządkowany sposób dzieciom i dorosłym.
Katedra
Katedra to główny kościół diecezji, w którym znajduje się katedra, czyli tron biskupa.
Kielich
Kielich to naczynie, zwykle z metalu szlachetnego, w którym kapłan konsekruje wino podczas Mszy świętej.
Klasztor (konwent)
Konwent to dom, w którym żyje wspólnota zakonników, zwłaszcza zakonów żebrzących, takich jak franciszkanie czy dominikanie.
Klasztor mniszy
Klasztor mniszy, zwany też monasterem, to miejsce, gdzie żyje wspólnota mnichów lub mniszek, oddzielona od świata, by szukać Boga w modlitwie, pracy i życiu braterskim.
Klauzura
Klauzura to część klasztoru zarezerwowana dla mieszkających w nim zakonników, do której osoby z zewnątrz nie mogą wchodzić i którą członkowie opuszczają tylko z ważnych powodów.
Kolory liturgiczne
Kolory liturgiczne to barwy szat liturgicznych, które kapłan zakłada w zależności od okresu roku lub obchodzonego święta.
Konfesjonał
Konfesjonał to sprzęt lub małe pomieszczenie w kościele, w którym kapłan słucha spowiedzi.
Konklawe
Konklawe to zgromadzenie kardynałów elektorów, zamkniętych w Kaplicy Sykstyńskiej, by wybrać nowego papieża.
Koronka do Miłosierdzia Bożego
Koronka do Miłosierdzia Bożego to modlitwa, którą Jezus przekazał świętej Faustynie Kowalskiej w 1935 roku; odmawia się ją na zwykłym różańcu, by wypraszać Boże miłosierdzie dla siebie…
Kościoły wschodnie
Wschodnie Kościoły katolickie to Kościoły zrodzone na chrześcijańskim Wschodzie, które żyją w pełnej jedności z papieżem, zachowując własną liturgię, prawo i duchowość.
Kropielnica
Kropielnica to naczynie przy wejściu do kościoła, w którym znajduje się woda święcona.
Krucyfiks
Krucyfiks to krzyż z wizerunkiem ciała ukrzyżowanego Chrystusa.
Krypta
Krypta to podziemne lub częściowo podziemne pomieszczenie pod kościołem, najczęściej pod prezbiterium.
Kult świętych
Kult świętych to całość czci, jaką Kościół oddaje świętym: święta, modlitwy, wizerunki, relikwie i pielgrzymki.

L

Lectio divina
Lectio divina, czyli „Boże czytanie”, to sposób modlitwy Biblią: powoli czyta się fragment Pisma, rozważa go, odpowiada na niego modlitwą, a potem pozwala mu zamieszkać w sobie w ciszy.
Litania
Litania to modlitwa złożona z długiej serii krótkich wezwań, po których zgromadzenie powtarza tę samą odpowiedź, jak "módl się za nami" czy "zmiłuj się nad nami".
Liturgia
Liturgia to oficjalna, publiczna modlitwa Kościoła: wszystkie celebracje, takie jak Msza święta, sakramenty i Liturgia Godzin, w których lud chrześcijański oddaje cześć Bogu i otrzymuje…
Liturgia Godzin
Liturgia Godzin, zwana też Oficjum Bożym lub brewiarzem, to oficjalna modlitwa Kościoła, która uświęca różne pory dnia psalmami, czytaniami biblijnymi i hymnami.

M

Małżeństwo chrześcijańskie
Małżeństwo chrześcijańskie to sakrament, w którym ochrzczony mężczyzna i ochrzczona kobieta łączą się na całe życie w wiernej miłości otwartej na życie.
Martyrologium
Martyrologium to oficjalna księga Kościoła, która wymienia dzień po dniu wspominanych świętych i błogosławionych, z kilkoma słowami o każdym.
Męczennik
Męczennik to chrześcijanin, który zgodził się ponieść śmierć, zamiast wyprzeć się wiary.
Miłosierdzie
Miłosierdzie to miłość Boga, która pochyla się nad ludzką nędzą, by przebaczać, pocieszać i podnosić.
Mistyka
Mistyka oznacza doświadczenie głębokiego i intymnego zjednoczenia z Bogiem, którego nie można osiągnąć własnym wysiłkiem, lecz otrzymuje się je jako dar.
Mitra i pastorał
Mitra i pastorał to dwa najbardziej widoczne insygnia biskupa.
Mnich
Mnich to mężczyzna, który porzucił zwyczajne życie, by poświęcić się całkowicie Bogu w modlitwie, pracy i życiu wspólnym, najczęściej w klasztorze i według reguły monastycznej.
Mniszka
Mniszka w ścisłym sensie to zakonnica kontemplacyjna żyjąca w klasztorze, w klauzurze, oddana modlitwie i cichej pracy.
Modlitwa myślna
Modlitwa myślna to cicha, osobista modlitwa, w której stajemy przed Bogiem, by na Niego patrzeć, słuchać Go i kochać, niekoniecznie wypowiadając słowa.
Monstrancja
Monstrancja to naczynie liturgiczne, często w kształcie promienistego słońca, w którym wystawia się dużą konsekrowaną hostię do adoracji wiernych.
Msza Święta
Msza Święta to celebracja Eucharystii, podczas której chrześcijanie słuchają Słowa Bożego i sprawują pamiątkę śmierci i zmartwychwstania Chrystusa, obecnego pod postaciami…

N

Najświętsze Serce Pana Jezusa
Najświętsze Serce Pana Jezusa to serce Jezusa czczone jako znak Jego nieskończonej miłości do ludzi.
Namaszczenie chorych
Namaszczenie chorych to sakrament, który przynosi pociechę, pokój i siłę Chrystusa osobie ciężko chorej lub osłabionej starością.
Nawrócenie
Nawrócenie to przemiana serca, przez którą człowiek odwraca się od zła i zwraca ku Bogu.
Niebo
Niebo, nazywane także rajem, to stan doskonałego i wiecznego szczęścia tych, którzy umierają w przyjaźni z Bogiem i są całkowicie oczyszczeni.
Niepokalane Poczęcie
Niepokalane Poczęcie to dogmat, według którego Najświętsza Maryja Panna została zachowana od grzechu pierworodnego od pierwszej chwili swojego istnienia, w łonie matki.
Nieszpory
Nieszpory to wieczorna modlitwa Kościoła, jedna z dwóch głównych godzin Liturgii Godzin, obok porannej Jutrzni.
Nowenna
Nowenna to modlitwa odmawiana przez dziewięć kolejnych dni, by prosić o łaskę, przygotować się do święta lub podziękować Bogu.
Nowicjat
Nowicjat to okres formacji i próby poprzedzający pierwsze śluby zakonne.

O

Objawienie
Objawienie to widzialne ukazanie się Chrystusa, Maryi, anioła lub świętego jednej lub kilku osobom.
Odpust
Odpust jest, według Katechizmu Kościoła Katolickiego, darowaniem przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, odpuszczone już co do winy.
Ojcowie Kościoła
Ojcowie Kościoła to wielcy pisarze chrześcijańscy pierwszych wieków, uznani za świętość życia i pewność nauki, których pisma ukształtowały wiarę i teologię.
Oktawa
Oktawa to ośmiodniowy okres, w którym Kościół przedłuża świętowanie wielkiej uroczystości, jakby trwała cały tydzień.
Ołtarz
Ołtarz to stół, na którym kapłan sprawuje ofiarę Mszy Świętej.
Opactwo
Opactwo to samodzielny klasztor mnichów lub mniszek, kierowany przez opata lub ksienię.
Opat
Opat to przełożony opactwa mnichów, wybrany przez współbraci, by ich prowadził; jego żeńskim odpowiednikiem jest ksieni, która kieruje opactwem mniszek.
Opatrzność
Opatrzność to mądrość i miłość, z jaką Bóg troszczy się o swoje stworzenie i prowadzi je do pełni.
Oratorium
Oratorium to miejsce przeznaczone do modlitwy: mała kaplica dla wspólnoty, wydzielony kąt w domu albo przydrożna kapliczka z figurą.

P

Papież
Papież to biskup Rzymu, następca apostoła Piotra i pasterz całego Kościoła katolickiego.
Parafia
Parafia to wspólnota wiernych ustanowiona na stałe w diecezji, najczęściej na określonym terytorium, i powierzona proboszczowi.
Patronat
Patronat to szczególna opieka, którą święty sprawuje przez swoją modlitwę u Boga nad osobą, zawodem, miejscem, krajem lub sytuacją życiową.
Piekło
Piekło to stan ostatecznego oddzielenia od Boga człowieka, który umiera, odrzuciwszy w wolności Jego miłość przez grzech śmiertelny, którego nie żałował.
Pielgrzymka
Pielgrzymka to podróż podjęta w duchu wiary do miejsca świętego, takiego jak sanktuarium, grób świętego czy Ziemia Święta, by się tam modlić, prosić o łaskę lub dziękować.
Pierwsza Komunia Święta
Pierwsza Komunia Święta to dzień, w którym ochrzczony po raz pierwszy przyjmuje Ciało Chrystusa w Eucharystii.
Pobożność
Pobożność to wewnętrzny zapał, który skłania człowieka, by z radością oddać się służbie Bogu.
Post
Post to dobrowolne, całkowite lub częściowe powstrzymanie się od jedzenia, praktykowane, by zwrócić się ku Bogu, oczyścić się i dzielić z ubogimi.
Postulator
Postulator to osoba prowadząca sprawę beatyfikacyjną i kanonizacyjną w imieniu tych, którzy ją popierają.
Poświęcenie
Poświęcenie, czyli konsekracja, to akt, przez który osoba, miejsce lub rzecz zostaje całkowicie oddana i przeznaczona dla Boga.
Prawo kanoniczne
Prawo kanoniczne to zbiór praw porządkujących życie Kościoła katolickiego: prawa i obowiązki wiernych, sakramenty, posługi, dobra i sądy kościelne.
Proboszcz
Proboszcz to kapłan, któremu biskup powierza duszpasterską troskę o parafię.
Proces kanonizacyjny
Proces kanonizacyjny to dochodzenie prowadzone przez Kościół, by ustalić, czy zmarły chrześcijanin praktykował cnoty w stopniu heroicznym albo zginął śmiercią męczeńską, i czy za jego…
Procesja
Procesja to religijny pochód ze śpiewem i modlitwą, w którym wierni idą razem za krzyżem, relikwiami, figurą lub Najświętszym Sakramentem.
Prorok
Prorok to osoba wybrana przez Boga, by mówić w Jego imieniu, przypominać o przymierzu i wzywać do nawrócenia.
Pustelnik
Pustelnik, czyli eremita, to chrześcijanin, który żyje samotnie, z dala od świata, by całkowicie poświęcić się modlitwie i pokucie.

R

Rachunek sumienia
Rachunek sumienia to chwila refleksji, w której w świetle Boga przegląda się swoje myśli, słowa i czyny, by rozpoznać otrzymane dobro i popełnione zło.
Reguła zakonna
Reguła zakonna (monastyczna) to tekst porządkujący życie wspólnoty mnichów lub mniszek: modlitwę, pracę, posiłki, milczenie, władzę przełożonego, przyjmowanie nowicjuszy.
Rekolekcje zamknięte
Rekolekcje zamknięte to czas spędzony z dala od codziennego życia, często w klasztorze lub domu rekolekcyjnym, by poświęcić się Bogu w ciszy, modlitwie i słuchaniu Jego Słowa.
Relikwiarz
Relikwiarz to szkatuła, trumienka lub cenny przedmiot, który zawiera i chroni relikwie świętych.
Relikwie
Relikwie to szczątki ciała świętego albo przedmioty, które do niego należały lub go dotykały, przechowywane i czczone przez Kościół.
Rodzice chrzestni
Rodzice chrzestni, ojciec chrzestny i matka chrzestna, to osoby wybrane, by towarzyszyć ochrzczonemu w życiu chrześcijańskim.
Rok liturgiczny
Rok liturgiczny to roczny cykl, w którym Kościół pomaga wiernym przeżywać całe życie Chrystusa, od oczekiwania na Jego przyjście aż do zmartwychwstania i powtórnego przyjścia.
Rozgrzeszenie
Rozgrzeszenie to słowo, którym kapłan w imię Chrystusa odpuszcza grzechy osobie, która wyznała je ze szczerym żalem.
Różaniec
Różaniec to modlitwa katolicka, w której odmawia się pięć dziesiątek Zdrowaś Maryjo, przesuwając w palcach paciorki i rozważając z Maryją życie Chrystusa.

S

Sakrament
Sakrament to widzialny znak, ustanowiony przez Chrystusa i powierzony Kościołowi, który rzeczywiście udziela łaski, którą oznacza.
Sanktuarium
Sanktuarium to kościół lub miejsce święte, do którego za zgodą biskupa licznie pielgrzymują wierni z powodu szczególnej pobożności: objawienia, grobu świętego, czczonego obrazu.
Sąd Ostateczny
Sąd Ostateczny to sąd, który Chrystus, powracając w chwale na końcu czasów, wyda nad całą zmartwychwstałą ludzkością.
Schizma
Schizma to zerwanie jedności z Kościołem, zwłaszcza odmowa podporządkowania się papieżowi lub trwania we wspólnocie z członkami Kościoła z nim zjednoczonymi.
Sługa Boży
Sługa Boży to tytuł nadawany zmarłemu chrześcijaninowi, gdy tylko Kościół oficjalnie rozpocznie dochodzenie w sprawie jego świętości.
Sobór
Sobór to zgromadzenie biskupów zwołane, by rozważyć sprawy wiary, moralności lub dyscypliny.
Spowiedź
Spowiedź, nazywana też sakramentem pokuty i pojednania, to sakrament, w którym chrześcijanin wyznaje swoje grzechy kapłanowi i otrzymuje Boże przebaczenie przez rozgrzeszenie.
Stolica Apostolska
Stolica Apostolska, zwana też Stolicą Świętą, oznacza papieża i instytucje, które pomagają mu kierować Kościołem powszechnym, czyli Kurię Rzymską.
Stygmaty
Stygmaty to rany, które pojawiły się na ciele niektórych świętych, na dłoniach, stopach lub boku, na podobieństwo ran ukrzyżowanego Chrystusa.
Szaty liturgiczne
Szaty liturgiczne to stroje noszone przez kapłanów, diakonów i innych posługujących podczas liturgii: alba, stuła, ornat, dalmatyka, kapa.
Szkaplerz
Szkaplerz to strój zakonny w postaci szerokiego pasa materiału nakładanego na ramiona, a w małej formie dla świeckich dwa niewielkie kawałki sukna połączone tasiemkami, noszone na…
Śluby zakonne
Śluby zakonne to uroczyste przyrzeczenia złożone Bogu, przez które zakonnik lub zakonnica zobowiązuje się żyć w ubóstwie, czystości i posłuszeństwie.
Świeca
Świeca kościelna to długa świeca z wosku zapalana podczas liturgii lub dla towarzyszenia modlitwie.
Świecki
Świecki to ochrzczony, który nie przyjął sakramentu święceń i nie należy do stanu zakonnego.
Święcenia
Święcenia to celebracja, w której mężczyzna przyjmuje sakrament kapłaństwa przez włożenie rąk biskupa i modlitwę konsekracyjną.
Święto nakazane
Święto nakazane to dzień, w którym Kościół prosi katolików o udział we Mszy Świętej i, w miarę możliwości, o powstrzymanie się od prac, które przeszkadzają w oddawaniu czci Bogu, tak…
Święty
W szerokim sensie święty to każdy, kto żyje w przyjaźni z Bogiem i dzieli Jego życie w niebie.
Święty patron
Święty patron to święty wybrany na szczególnego opiekuna osoby, kościoła, miasta, kraju lub zawodu.
Świętych obcowanie
Świętych obcowanie to jedność wszystkich członków Kościoła, żyjących na ziemi, zmarłych w oczyszczeniu i świętych w niebie, którzy dzielą te same dobra duchowe i modlą się jedni za drugich.

T

Tabernakulum
Tabernakulum to niewielka zamykana na klucz szafka w kościele, w której przechowuje się konsekrowane hostie po Mszy.
Tajemnice różańcowe
Tajemnice różańcowe to dwadzieścia wydarzeń z życia Jezusa i Maryi, które rozważa się podczas odmawiania różańca, jedną tajemnicę na każdą dziesiątkę.
Triduum
Triduum to czas modlitwy przez trzy kolejne dni, by przygotować się do święta, prosić o łaskę lub dziękować.
Triduum Paschalne
Triduum Paschalne to trzy najświętsze dni roku liturgicznego, które celebrują mękę, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.
Trójca Święta
Trójca Święta to centralna tajemnica wiary chrześcijańskiej: jeden Bóg w trzech Osobach, Ojciec, Syn i Duch Święty.
Trzeci zakon
Trzeci zakon to stowarzyszenie wiernych, najczęściej świeckich, związane z zakonem, którego duchowość dzielą, żyjąc w świecie, w rodzinie i w pracy.

U

Uroczystość
Uroczystość to najwyższa ranga święta w kalendarzu Kościoła katolickiego.
Uroczystość patronalna
Uroczystość patronalna to święto świętego patrona parafii, kościoła, miasta lub kraju, obchodzone co roku w dniu wyznaczonym przez kalendarz.

W

Wcielenie
Wcielenie to tajemnica, przez którą Syn Boży stał się człowiekiem w Jezusie Chrystusie, poczętym z Ducha Świętego i narodzonym z Maryi Panny.
Wiatyk
Wiatyk to Komunia Święta udzielana chrześcijaninowi w niebezpieczeństwie śmierci, aby towarzyszyła mu w przejściu do Boga.
Wielki Post
Wielki Post to czterdziestodniowy okres, w którym chrześcijanie przygotowują się do Wielkanocy przez modlitwę, post i jałmużnę.
Wielki Tydzień
Wielki Tydzień to ostatni tydzień Wielkiego Postu, od Niedzieli Palmowej do Niedzieli Wielkanocnej.
Wigilia
Wigilia to celebracja sprawowana w przeddzień lub w nocy poprzedzającej wielkie święto, aby przygotować się do niego, czuwając na modlitwie.
Witraż
Witraż to kompozycja z kawałków barwnego szkła, połączonych ołowianymi listwami, wypełniająca okno kościoła.
Wniebowzięcie
Wniebowzięcie to dogmat, według którego Najświętsza Maryja Panna, po zakończeniu ziemskiego życia, została wzięta z ciałem i duszą do chwały niebieskiej.
Woda święcona
Woda święcona to woda pobłogosławiona przez kapłana lub diakona modlitwą Kościoła.
Wotum
Wotum to przedmiot umieszczony w kościele lub sanktuarium jako podziękowanie Bogu, Maryi lub świętemu za otrzymaną łaskę albo jako wypełnienie ślubu.
Wspomnienie liturgiczne
Wspomnienie liturgiczne to najprostszy stopień obchodu świętego w kalendarzu Kościoła.
Wstawiennictwo
Wstawiennictwo to modlitwa zanoszona do Boga za kogoś innego.
Wyznanie wiary
Wyznanie wiary, po łacinie Credo, "Wierzę", to oficjalne streszczenie wiary chrześcijańskiej, wypowiadane podczas niedzielnej Mszy Świętej i przy chrzcie.
Wyznawca
W języku hagiografii wyznawca to chrześcijanin, który przez całe życie dawał świadectwo wiary, nie ponosząc śmierci męczeńskiej.

Z

Zakon
Zakon to zatwierdzona przez Kościół rodzina zakonników lub zakonnic, których członkowie żyją według tej samej reguły i składają publiczne śluby zakonne.
Zakonnica
Zakonnica to kobieta, która poświęciła życie Bogu, składając śluby zakonne ubóstwa, czystości i posłuszeństwa w instytucie zatwierdzonym przez Kościół.
Zakony żebrzące
Zakony żebrzące to zakony powstałe w XIII wieku, których członkowie wyrzekają się wszelkiej własności, żyją z pracy i jałmużny i osiedlają się w miastach, by głosić Ewangelię.
Zbawienie
W wierze chrześcijańskiej zbawienie to wyzwolenie od grzechu i śmierci, które Bóg ofiaruje wszystkim ludziom przez Jezusa Chrystusa, oraz dar życia wiecznego z Nim.
Zgromadzenie zakonne
Zgromadzenie zakonne to zatwierdzony przez Kościół instytut zakonników lub zakonnic, których członkowie żyją we wspólnocie i składają tak zwane śluby proste.
Zmartwychwstanie
Zmartwychwstanie to wydarzenie, w którym Jezus Chrystus, umarły na krzyżu i złożony w grobie, trzeciego dnia powrócił do życia w chwalebnym ciele, które już nie umiera.