Witraż: znaczenie

Miejsca i przedmioty

Witraż to kompozycja z kawałków barwnego szkła, połączonych ołowianymi listwami, wypełniająca okno kościoła. Prześwietlony światłem ukazuje sceny z Biblii i z życia świętych oraz wprowadza do wnętrza światło będące symbolem Boga.

Biblia ze światła

W średniowieczu większość wiernych nie umiała czytać. Witraże opowiadały im historię świętą: stworzenie świata, życie Chrystusa, cuda świętych, Sąd Ostateczny. Często czyta się je od dołu do góry, od ziemi ku niebu. Ukazują też atrybuty świętych, które pozwalają ich rozpoznać: kratę świętego Wawrzyńca, klucze świętego Piotra, koło świętej Katarzyny.

Przenikające przez nie światło ma znaczenie duchowe: Bóg jest światłością, a Chrystus nazywa siebie "światłością świata". Kościół rozświetlony barwami staje się obrazem niebieskiego Jeruzalem opisanego w Apokalipsie, miasta ze złota i drogich kamieni.

Od Francji do Polski

Sztuka witrażu rozkwitła we Francji wraz z architekturą gotycką w XII wieku, gdy opat Suger kazał przebudować opactwo Saint-Denis, by zalało je światło. Chartres słynie z głębokiego błękitu. W Paryżu Sainte-Chapelle, wzniesiona z woli świętego Ludwika, jest niemal cała ze szkła: jej witraże przedstawiają ponad tysiąc scen biblijnych.

W Polsce zachowały się cenne witraże gotyckie, między innymi w kościele Mariackim w Krakowie, a na przełomie XIX i XX wieku Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer stworzyli słynne cykle: Wyspiański w bazylice franciszkanów w Krakowie, z oknem "Bóg Ojciec, Stań się", Mehoffer we Fryburgu w Szwajcarii. XX wiek odnowił tę sztukę również we Francji: Marc Chagall zaprojektował witraże dla katedry w Reims, a Pierre Soulages dla opactwa w Conques, gdzie opracował specjalne szkło rozpraszające białe, wciąż zmienne światło.

Modlić się z witrażem

Poświęcenie czasu na kontemplację witrażu to piękny sposób modlitwy: rozpoznać świętego, rozważyć scenę z Ewangelii, dać się poruszyć światłu. W wielu kościołach jeden z witraży przedstawia patrona parafii; to okazja, by poznać jego życie, szukając jego strony wśród naszych świętych.

Święci, których warto znać

Najczęściej zadawane pytania

Jak powstaje witraż?

Witrażysta tnie kawałki barwionego szkła, maluje szczegóły farbą zwaną grisaille, wypala je w piecu, a następnie łączy ołowianymi listwami lutowanymi ze sobą.

Czym różni się witraż od rozety?

Rozeta to duże okrągłe okno, typowe dla gotyckich fasad; wypełnia ją witraż, ale nie każdy witraż jest rozetą.

Dlaczego witraże czyta się od dołu do góry?

Najczęściej opowieść wznosi się od ziemi ku niebu, obrazując drogę wierzącego do Boga, choć niektóre witraże mają inny porządek.

Powiązane pojęcia

Miejsca i przedmioty: inne pojęcia

Cały słownik katolicki