Święty Rafał jest jednym z trzech archaniołów, których imiona podaje Biblia, obok świętego Michała i świętego Gabriela. Jego hebrajskie imię znaczy „Bóg uzdrawia”. Jest dyskretnym bohaterem Księgi Tobiasza: ukryty pod postacią towarzysza podróży prowadzi młodego Tobiasza w drodze, chroni go, pomaga mu poślubić Sarę i przywraca wzrok jego niewidomemu ojcu. Patron podróżnych, chorych, lekarzy i młodych, którzy szukają współmałżonka, jest czczony 29 września razem z dwoma pozostałymi archaniołami.
Kim jest święty Rafał?
Święty Rafał nie jest człowiekiem, który po śmierci został świętym, lecz aniołem: według wiary chrześcijańskiej stworzeniem czysto duchowym, które służy Bogu. Nie ma więc daty urodzenia, ziemskiego życiorysu ani kanonizacji. Jego kult trwa od niepamiętnych czasów. Sam przedstawia się jako jeden z siedmiu aniołów, którzy stoją w gotowości przed chwałą Pana (Tb 12, 15), i dlatego nazywa się go archaniołem.
Jego misję streszcza jego imię. Tam, gdzie Michał walczy, a Gabriel zwiastuje, Rafał towarzyszy i uzdrawia. Nie uzdrawia tylko oczu starego człowieka: uwalnia młodą kobietę od nieszczęścia, które ją prześladuje, przywraca radość dwóm rodzinom i prowadzi młodego mężczyznę ku nowemu życiu.
Historia Tobiasza
Księga Tobiasza, którą Kościół katolicki i Kościoły prawosławne zaliczają do ksiąg Starego Testamentu, jest budującym opowiadaniem osadzonym w czasach wygnania Izraelitów w Niniwie. Należy do ksiąg, których protestanci nie przyjmują do swojej Biblii. Jej celem jest nie tyle zdanie relacji z historycznych wydarzeń, ile pokazanie, jak Bóg troszczy się o tych, którzy są Mu wierni.
Sprawiedliwy w próbie
Tobit, Izraelita na wygnaniu, jest człowiekiem sprawiedliwym: daje jałmużnę i z narażeniem życia grzebie zmarłych ze swojego ludu. Pewnego dnia do oczu wpadają mu ptasie odchody i traci wzrok (Tb 2, 10). Zrujnowany i zniechęcony, prosi Boga o śmierć. W tym samym czasie, daleko stamtąd, w Ekbatanie, młoda kobieta imieniem Sara także modli się we łzach: kolejno oddawano ją siedmiu mężom, a demon Asmodeusz zabijał każdego z nich przed nocą poślubną. Księga mówi wtedy, że obie modlitwy zostały wysłuchane i że Rafał został posłany, by uzdrowić ich oboje (Tb 3, 16-17).
Towarzysz drogi
Tobit wysyła swojego syna Tobiasza do Medii, by odebrał pieniądze złożone w depozycie u krewnego. Potrzebny jest przewodnik. Rafał przychodzi pod postacią młodego mężczyzny, który mówi, że ma na imię Azariasz. Tobiasz wyrusza z nim w drogę, a towarzyszy im pies. Nad rzeką Tygrys wielka ryba chce ugryźć go w nogę; anioł każe mu ją złapać i zachować jej serce, wątrobę i żółć, które posłużą jako lekarstwa.

Ślub Tobiasza i Sary
Gdy docierają do Ekbatany, do domu Raguela, ojca Sary, Rafał radzi Tobiaszowi, by poprosił o jej rękę. Wieczorem w dniu ślubu Tobiasz, zgodnie ze wskazówkami anioła, spala serce i wątrobę ryby, a demon ucieka. Wtedy małżonkowie wstają, by razem się modlić. Błogosławią Boga ojców, mówią, że Tobiasz bierze Sarę za żonę nie z pożądliwości, lecz w prawdzie, i proszą, by Bóg okazał im miłosierdzie i pozwolił im razem dożyć starości (Tb 8, 5-7). Ta modlitwa jest często czytana podczas Mszy ślubnych.
Uzdrowienie i objawienie
Po powrocie do Niniwy Tobiasz przykłada żółć ryby do oczu ojca, a ten odzyskuje wzrok. Tobit chce hojnie wynagrodzić towarzysza syna. Wtedy Rafał wyjawia, kim jest: mówi, że jest Rafałem, jednym z siedmiu aniołów. Zachęca rodzinę, by błogosławiła Boga, a nie dziękowała jemu, bo przyszedł nie z własnej łaskawości, lecz z woli Boga (Tb 12, 18). Potem znika. Zostawia im naukę, która przetrwała wieki: dobra jest modlitwa połączona z postem, jałmużną i sprawiedliwością (Tb 12, 8).
Sadzawka Betesda
Ewangelia według świętego Jana wspomina sadzawkę w Jerozolimie, w której od czasu do czasu anioł poruszał wodę, a pierwszy chory, który do niej wszedł, odzyskiwał zdrowie (J 5, 1-4). Anioł nie jest tam nazwany, ale tradycja liturgiczna długo łączyła ten fragment z Rafałem, aniołem, który uzdrawia: przed 1969 rokiem była to Ewangelia z dnia jego święta.
Święto wspólne z Michałem i Gabrielem
Od 1969 roku Kościół łaciński obchodzi 29 września święto trzech archaniołów, których imiona podaje Biblia: świętego Michała, który chroni, świętego Gabriela, który zwiastuje, i świętego Rafała, który uzdrawia i towarzyszy. Wcześniej Rafał miał własne święto 24 października. Tę datę zachowują ci, którzy trzymają się kalendarza rzymskiego z 1962 roku, a także hiszpańska Kordoba, której jest opiekunem.
Dlaczego święty Rafał jest patronem podróżnych i chorych?
Ponieważ towarzyszył Tobiaszowi w drodze, tam i z powrotem, wzywają go podróżni, pielgrzymi i ci, którzy wyjeżdżają daleko od domu. Ponieważ uzdrowił Tobita i uwolnił Sarę, jest patronem chorych, niewidomych, lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów. Wreszcie, ponieważ zaprowadził Tobiasza do Sary, modlimy się do niego o znalezienie współmałżonka i za młode małżeństwa: wiele osób samotnych powierza mu swoje pragnienie założenia rodziny.
Symbole i przedstawienia w sztuce
Rafał jest przedstawiany jako młody, uskrzydlony podróżny, z pielgrzymim kosturem w ręku, czasem z bukłakiem u pasa. Obok niego często stoi młody Tobiasz z rybą i mały pies. Temat „Tobiasza i anioła” był bardzo lubiany przez malarzy renesansu, zwłaszcza we Florencji, gdzie rodziny zamawiały takie obrazy, by chronić syna wyruszającego w podróż. Widzimy go także razem z Michałem i Gabrielem, jak na obrazie trzech archaniołów Francesca Botticiniego w Galerii Uffizi.
Gdzie modlić się do świętego Rafała?
Hiszpańska Kordoba jest wielkim miastem świętego Rafała: na jej ulicach stoją liczne kolumny zwieńczone jego figurą, zwane „triumfami”, a kościół Przysięgi Świętego Rafała przypomina tradycję jego objawień. W Wenecji jest mu poświęcony kościół Angelo Raffaele w dzielnicy Dorsoduro. Można się do niego modlić także w każdej kaplicy szpitalnej, przy chorych.
Modlitwa do świętego Rafała
Do świętego Rafała modlimy się przed podróżą, za chorego, o uleczenie ran ciała albo serca i o spotkanie osoby, z którą można założyć rodzinę. Poznaj modlitwę do świętego Rafała Archanioła i nowennę do świętego Rafała, którą zaczyna się 20 września.
Zobacz także
Święty Rafał jest czczony razem ze świętym Michałem Archaniołem i świętym Gabrielem. Chorzy chętnie modlą się do niego razem ze świętymi Kosmą i Damianem, lekarzami męczennikami, oraz ze świętym Janem Bożym, patronem szpitali. Podróżni powierzają się także świętemu Krzysztofowi.