Święty Eustachy, w tekstach greckich zwany Eustacjuszem, jest męczennikiem, który według tradycji zginął w Rzymie około 118 roku, za cesarza Hadriana, razem z żoną i dwoma synami. Jego historia, opowieść o rzymskim wodzu nawróconym przez ukazanie się Chrystusa między porożem jelenia, była jedną z najpopularniejszych opowieści średniowiecza. Historycy poważnie wątpią w jego istnienie, a jego wspomnienie 20 września zostało w 1969 roku usunięte z ogólnego kalendarza rzymskiego; pozostaje jednak patronem wielu kościołów, między innymi Saint-Eustache w Paryżu.
Kim jest święty Eustachy?
Wszystko, co wiemy o świętym Eustachym, pochodzi z jednej opowieści, Żywotu i Męki spisanych po grecku, prawdopodobnie na Wschodzie, i cytowanych około 730 roku przez świętego Jana Damasceńskiego jako tekst już dawny. Wszystkie wersje jego legendy wywodzą się z tego źródła. Żaden starszy ani pewniejszy dokument nie potwierdza jego istnienia, a jego kult pojawia się dopiero w VII wieku. Wielki hagiograf bollandysta Hippolyte Delehaye nie wierzył w jego historyczność. Przedstawiamy tu więc legendę, a nie biografię.

Legenda o jeleniu
Według opowieści Placydas jest wodzem cesarza Trajana, poganinem, ale człowiekiem sprawiedliwym i miłosiernym. Pewnego dnia podczas polowania goni jelenia większego i piękniejszego od innych. Gdy go dogania, widzi krzyż jaśniejący między jego porożem, a jeleń przemawia do niego w imieniu Chrystusa: przyszedł w tej postaci, by go zbawić. Placydas nawraca się razem z żoną i dwoma synami. Ochrzczony tej samej nocy, przyjmuje imię Eustacjusz, które znaczy „stały”; jego żona otrzymuje imię Teopista, a synowie Agapiusz i Teopist.
Ten epizod miał ogromne dziedzictwo. Pojawia się później w żywocie świętego Meinulfa, a w XV wieku w żywocie świętego Huberta, który wyprze Eustachego jako patrona myśliwych, zwłaszcza w Europie Środkowej, także w Polsce.
Nowy Hiob
Dalszy ciąg opowieści ciężko doświadcza nawróconego. Eustacjusz traci majątek i udaje się z rodziną na wygnanie. Żonę porywa mu kapitan statku; synów podczas przeprawy przez rzekę porywają lew i wilk. Uważa ich za zmarłych, ale zostają uratowani i wychowani, nie wiedząc o tym, w tej samej wsi. Po latach, wezwany przez Trajana do obrony cesarstwa, Eustacjusz odnajduje synów wśród swoich żołnierzy, a potem żonę. Za Hadriana rodzina odmawia złożenia ofiary bożkom. Oszczędzeni przez lwa, który kładzie się u ich stóp, giną zamknięci w rozpalonym do białości spiżowym byku.
Historycy widzą w tej opowieści budujący romans, który podejmuje motywy starożytnego romansu greckiego i opowieści o „człowieku doświadczonym przez los”. Zapożycza z nawrócenia świętego Pawła i z historii Hioba, by ukazać wzór wiary, posłuszeństwa i cierpliwości w próbie.
Ogromny kult
Kult świętego Eustachego, zrodzony zapewne na Wschodzie, dociera do Konstantynopola, gdzie jest obchodzony 20 września, a potem do Rzymu, Francji i Anglii. Jego legenda natchnęła w średniowieczu mnóstwo opowieści wierszem i prozą. Zalicza się go do Czternastu Wspomożycieli, których wzywano o szybką pomoc. Przedstawia się go jako żołnierza, obok jelenia z krzyżem.

Czego uczy nas święty Eustachy?
W 1969 roku Kościół katolicki usunął świętego Eustachego z ogólnego kalendarza rzymskiego, wśród świętych, których historia nastręcza poważnych trudności. Ta decyzja nie odbiera niczego temu, co jego opowieść niosła przez wieki: ufności w Bogu pośród strat, wierności rodziny zjednoczonej w próbie i pewności, że Chrystus szuka człowieka nawet w jego zwykłych zajęciach. Kościoły prawosławne nadal czczą go 20 września.
Aby się modlić, odmów modlitwę do świętego Eustachego i nowennę do świętego Eustachego, od 11 do 19 września.

Gdzie modlić się do świętego Eustachego?
- Paryż: kościół Saint-Eustache przy Halach, który otrzymał jego wezwanie na początku XIII wieku po przybyciu relikwii z Saint-Denis.
- Rzym: kościół Sant’Eustachio, spadkobierca dawnej diakonii noszącej jego imię.
Zobacz także
- Święty Hubert, na którego przeszła legenda o jeleniu i który stał się patronem myśliwych.
- Święty Krzysztof, inny bardzo popularny Wspomożyciel, którego historia należy głównie do legendy.
- Święty Paweł, którego nawrócenie jest wzorem dla nawrócenia Placydasa.
- Święty Jan Damasceński, pierwszy znany autor, który cytuje jego Mękę.
- Święty Maurycy, inny rzymski oficer męczennik czczony na całym Zachodzie.