Święta Eustochium to młoda rzymska patrycjuszka z IV wieku, córka świętej Pauli i uczennica świętego Hieronima. Poświęcona Bogu już jako nastolatka, poszła za matką do Ziemi Świętej, pomogła jej założyć klasztory w Betlejem, a potem sama kierowała wspólnotą mniszek aż do śmierci, około 419 roku. Kobieta modlitwy i nauki, czytająca Biblię po hebrajsku, zainspirowała kilka dzieł świętego Hieronima. Martyrologium Rzymskie wspomina ją 28 września.
Kim była święta Eustochium?
Julia Eustochium należała do najwyższej arystokracji Rzymu. Jej życie znamy niemal wyłącznie z listów świętego Hieronima, który przez ponad trzydzieści lat był jej przewodnikiem duchowym i skierował do niej kilka ze swoich najsłynniejszych tekstów. Poprzez nią widać jeden z pierwszych wielkich ruchów monastycznych kobiet na Zachodzie: wykształcone, często bogate kobiety, które rezygnowały z małżeństwa i zbytku na rzecz życia w ubóstwie, modlitwie i studium Pisma Świętego. Jej greckie imię, Eustochium, przywołuje myśl o „osiągnięciu celu”, o trafieniu w sedno.

Dziewczyna z rzymskiej arystokracji
Eustochium urodziła się około 368 roku w znakomitej rodzinie. Jej matka, Paula, wywodziła się według Hieronima od Grakchów i Scypionów; ojciec, Toksocjusz, był senatorem. Miała brata i trzy siostry, wśród nich Blezyllę, która nawróciła się na życie ascetyczne, a potem zmarła bardzo młodo. Po śmierci męża Paula, wciąż młoda, zrezygnowała z ponownego małżeństwa i razem z córką rozpoczęła życie skromne i pełne modlitwy, w kręgu chrześcijańskich kobiet, które gromadziły się na Awentynie wokół szlachetnie urodzonej Marceli.
Gdy Hieronim przebywał w Rzymie, w latach 382-385, w służbie papieża Damazego, obie kobiety zostały jego uczennicami. Objaśniał im Pismo Święte i zachęcał je do nauki greki i hebrajskiego. Część rodziny patrzyła na to niechętnie. Hieronim opowiada, że wuj Eustochium, Hymetiusz, i jego żona Pretekstata próbowali przywrócić ją do życia światowego, strojąc ją i czesząc według mody: na próżno.
List o dziewictwie
Około 384 roku Eustochium, mająca mniej więcej szesnaście lat, poświęciła swoje dziewictwo Chrystusowi. Z tej okazji Hieronim napisał do niej długi list, list 22, często nazywany traktatem „o zachowaniu dziewictwa”. To jeden z najczęściej czytanych tekstów całej chrześcijańskiej starożytności. Hieronim opisuje w nim życie dziewicy konsekrowanej jako życie oblubienicy Chrystusa, karmione nocną modlitwą, lekturą i umiarkowaniem. Opowiada w nim także swój własny sen, w którym usłyszał oskarżenie, że jest „cyceronianinem, a nie chrześcijaninem”. Ton listu, miejscami uszczypliwy wobec rzymskiego duchowieństwa, przysporzył mu wrogów.
„Niech zawsze strzeże cię zacisze twojej izby; niech zawsze Oblubieniec raduje się z tobą w jej wnętrzu”. (Hieronim, List 22, do Eustochium; przekład swobodny)

Z Rzymu do Betlejem
W 385 roku, po śmierci Damazego, Hieronim opuścił Rzym. Paula i Eustochium wkrótce poszły za nim. Razem odwiedzili miejsca święte Palestyny, a potem Egipt, gdzie spotkali mnichów z pustyni nitryjskiej. W 386 roku osiedlili się na stałe w Betlejem, w pobliżu groty Narodzenia.
Dzięki majątkowi Pauli założyli klasztor żeński, podzielony na trzy grupy według pochodzenia społecznego sióstr, klasztor męski powierzony Hieronimowi oraz dom gościnny dla licznych pielgrzymów, którzy przybywali do miejsc świętych. Mniszki gromadziły się kilka razy dziennie w oratorium, by śpiewać psalmy, pracowały własnymi rękami i uczyły się Pisma Świętego na pamięć.
Kobieta nauki
Eustochium biegle mówiła po łacinie i po grecku i czytała po hebrajsku. Jej znajomość Biblii i jej pytania pobudzały pracę Hieronima, który tłumaczył wtedy Biblię z hebrajskiego. Zadedykował jej, razem z matką, kilka przedmów i komentarzy, zwłaszcza komentarze do proroków Izajasza i Ezechiela, a po śmierci Pauli w 404 roku skierował właśnie do niej długie Epitafium swojej matki (list 108). Eustochium odegrała więc dyskretną, ale rzeczywistą rolę w historii Wulgaty, łacińskiego przekładu Biblii używanego przez stulecia.
Przełożona w czasie próby
Po śmierci świętej Pauli Eustochium stanęła na czele mniszek. Majątek rodzinny był wyczerpany, a czasy trudne. W 416 lub 417 roku uzbrojone bandy napadły na klasztory w Betlejem, złupiły je i część z nich podpaliły; zginęli słudzy. Podejrzewano zwolenników Pelagiusza, przeciw któremu pisał Hieronim. Hieronim i Eustochium napisali do papieża Innocentego I, który surowo zganił biskupa Jerozolimy za to, że ich nie ochronił. Eustochium zmarła wkrótce potem, około 419 roku, mniej więcej rok przed Hieronimem. Jej następczynią została jej bratanica.
Kult i ikonografia
Eustochium została pochowana, tak jak jej matka, w grotach sąsiadujących z grotą Narodzenia, gdzie tradycja do dziś wskazuje ich grób. Kościół katolicki czci ją jako dziewicę i wspomina 28 września. Malarze często przedstawiali ją obok matki i świętego Hieronima, w stroju mniszki, z księgą lub zwojem w ręku, jak na obrazie przypisywanym Franciscowi de Zurbaránowi, przechowywanym w Waszyngtonie.
Czego uczy nas święta Eustochium?
Eustochium przypomina, że studium słowa Bożego nigdy nie było zarezerwowane dla mężczyzn ani dla duchownych. Połączyła modlitwę z inteligencją, życie ukryte ze służbą pielgrzymom. Wierna do końca swojej konsekracji, umiała znosić doświadczenia ubogiej i zagrożonej wspólnoty. Można się do niej modlić za osoby konsekrowane, za studentów teologii i Pisma Świętego, za tłumaczy oraz za matki i córki, które razem idą drogą wiary.
Aby modlić się razem z nią, odmów modlitwę do świętej Eustochium albo nowennę do świętej Eustochium i przygotuj pielgrzymkę do grot świętego Hieronima w Betlejem, gdzie znajduje się jej grób.

Gdzie modlić się do świętej Eustochium?
- Betlejem: groty świętego Hieronima pod kościołem Świętej Katarzyny, gdzie tradycja umieszcza grób Pauli i Eustochium.
- Betlejem: bazylika Narodzenia Pańskiego, w sąsiedztwie miejsca, gdzie stały ich klasztory.
- Rzym: bazylika Santa Maria Maggiore (Matki Bożej Większej), która szczyci się relikwiami świętego Hieronima, jej mistrza.
- Klasztory zakonu świętego Hieronima (hieronimitów) w Hiszpanii, które czczą ją jako jedną z postaci założycielskich.
Zobacz także
- Święta Paula Rzymianka, jej matka, założycielka klasztorów w Betlejem.
- Święty Hieronim, jej ojciec duchowy i tłumacz Biblii.
- Święta Lea, rzymska wdowa z tego samego kręgu uczennic Hieronima.
- Święta Melania Młodsza, inna rzymska patrycjuszka, która została mniszką w Ziemi Świętej.